Er is moed voor nodig om jezelf te zijn. Er zullen tegenwoordig weinig mensen zijn die dat ontkennen. Het je los maken van je opvoeding en het vormen van een eigen ik is de belangrijkste taak van een jong mens om daarmee eigen keuzen in het leven te maken en zo een autonoom subject te worden. Van mensen wordt nu verlangd dat ze zo'n autonoom subject zijn. Veel ouderen herinneren zich nog hoe het eens anders was: zij werden opgevoed als lid van één van de zuilen in de Nederlandse gemeenschap en moesten zich echt bevrijden om zichzelf te kunnen zijn. Velen hebben nog scherpe en pijnlijke herinneringen aan de worsteling om vrij te komen van de vastliggende rollen als vrouw, als gereformeerde of als socialist. De literatuur heeft veel te danken aan deze bevrijdingsprocessen.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat mensen bij levensmoed tegenwoordig in eerste instantie denken aan de moed die er voor nodig is om een zelfstandig, autonoom mens te worden. In de geest van de huidige tijd, de tijd van het individualisme, wordt het verlangen en de wil onderdeel van een gemeenschap te zijn voornamelijk gezien als het zoeken naar de bescherming van een groter geheel. En je mag nog blij zijn als het geen vlucht genoemd wordt, vlucht uit de universele opdracht tot individuele verantwoordelijkheid. Loyaliteit aan een gemeenschap, zoals de islamitische geloofs- en cultuurgemeenschap, of aan een groep met zelfgekozen doelstellingen, zoals een vakbond bijvoorbeeld, wordt zelden meer in verband gebracht met moed. Ik denk dat dat onjuist is: levensmoed bestaat minimaal én uit de moed jezelf te zijn én uit de moed om onderdeel van een gemeenschap te zijn. Ik bevind mij hier in het gezelschap van de christen-humanist Tillich en de moderne Franse humanist Todorov.
De moed om jezelf te zijn
Het jezelf ontwikkelen tot een vrij, zelfstandig en autonoom individu gaat met vallen en opstaan. In de huidige individualistische cultuur is het heel belangrijk om zo'n zelfstandig, autonoom individu te worden en ouders doen dan ook hun best je als zodanig op te voeden. De maatschappij heeft er ook belang bij: je moet leren kiezen om zo een goede consument te kunnen worden en je moet weten wat je wilt in de maatschappij, opdat de maatschappij bereid is in je te investeren en je peperdure opleidingen te geven. De maatschappij is er op gericht je steeds meer eigen verantwoordelijkheid te geven, je steeds meer aan te spreken als autonoom individu en steeds minder voor je te zorgen. Voor je levensloopregeling straks is het zelfs nodig je hele leven te overzien en te beslissen in welke levensfase en dan nog wanneer je het gespaarde geld opneemt. De maatschappij heeft er belang bij voor de ontwikkeling van haar economie dat je je talenten maximaal ontwikkelt, al zal die ontwikkeling wel moeten passen in het maatschappelijk kader. Ook voor jezelf is dit alles zeer belangrijk: je levensvoldoening hangt in hoge mate samen met je eigen keuzen in het leven en het je kunnen ontwikkelen in een door jezelf gekozen richting. Ook als dit niet altijd in een direct maatschappelijk wenselijke richting is, zal eigenheid, autonomie en soms authenticiteit in de zin van originaliteit gewaardeerd worden. Het past bij de huidige waarden.